рдмुрдзрд╡ाрд░, 11 рдирд╡ंрдмрд░ 2020

Preamble

 

     рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рдпा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा (PREAMBLE)

рд╢्рд░ी рд╕ुрдм्рдмाрд░ाрд╡ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें- рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рдХिрд╕ी рдПрдХ्рдЯ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЖрджрд░्рд╢ों рдПрд╡ं рдЖрдХांрдХ्рд╖ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддी рд╣ै।

рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें- рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдиिрд░्рдоाрддाрдУं рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдЬाрдирдиे рдХी рдХुंрдЬी рд╣ै।

рдмेрд░ुрдмाрд░ी рдоाрдорд▓े рдоें(1960)-  рдмेрд░ुрдмाрд░ी рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдпрд╣ рдордд рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдХि рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдЕंрдЧ рдирд╣ी рд╣ै।

рдХेрд╢рдирд╡ाрдирди्рдж рднाрд░рддी рдмрдиाрдо рдХेрд░рд▓рд░ाрдЬ्рдп (1973)- рдХेрд╢рд╡ाрдирди्рдж рднाрд░рддी рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдмेрд░ुрдмाрд░ी рдХो рджिрдпे рдиिрд░्рдгрдп рдХो рдЙрд▓рдЯрддे рд╣ुрдП, рдпрд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХी рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдПрдХ рдЕंрдЧ(рднाрдЧ) рд╣ै।

 

1. рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рд╕्рдд्рд░ोрдд- рд╣рдо рднाрд░рдд рдХे рд▓ोрдЧ ........рдЗрд╕ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХो рдЕंрдЧीрдХृрдд, рдЕрдзिрдиिрдпрдоिрдд рдФрд░ рдЖрдд्рдоाрд░्рдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд рдпे рд╢рдм्рдж рд▓ोрдЧों рдХे рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдк्рд░рднुрддा рдХी рдШोрд╖рдгा рдХрд░рддे рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддे рд╣ै, рдХि рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдЖрдзाрд░ рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХा рдк्рд░ाрдзिрдХाрд░ рд╣ै।

2. рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рдХृрддि- рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा рдХрд░рддी рд╣ै, рдХि рднाрд░рдд рдПрдХ рд╕рдо्рдк्рд░рднु, рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी, рдкंрде рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖, рд▓ोрдХрддाрди्рдд्рд░िрдХ рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ рд╣ै।

3. рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп- рди्рдпाрдп, рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा, рд╕рдорддा рдПрд╡ं рдмрди्рдзुрдд्рд╡।

4. рд╕ंрд╡िрдзाрди рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХी рддिрдеि- 26 рдирд╡рдо्рдмрд░ 1949, рдоिрддि рдоाрд░्рдЧ рд╢ीрд░्рд╖ рд╢ुрдХ्рд▓ рд╕рдк्рддрдоी рд╕ंрд╡рдд 2006 рд╡िрдХ्рд░рдоी।

5. рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рд╕्рдд्рд░ोрдд- рднाрд░рдд рдХे рд▓ोрдЧ рд╣ी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд╕्рдд्рд░ोрдд рд╣ै।

6. рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдХे рдоुрдЦ्рдп рд╢рдм्рдж- рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рд╢рдм्рджों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै, рдЬो рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ै-

·        рдк्рд░рднुрддाрд╕рдо्рдкрди्рди (Sovereignty)- рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рдХा рдЖрд╢рдп рд╣ै, рдХि рднाрд░рдд рдЖрди्рддрд░िрдХ рд╡ рдмाрд╣्рдп рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдХिрд╕ी рднी рд╡िрджेрд╢ी рд╕рдд्рддा рдХे рдЕрдзीрди рдирд╣ी рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдЗрд╕рдХे рдКрдкрд░ рдФрд░ рдХोрдИ рд╢рдХ्рддि рдирд╣ी рд╣ै।

·        рд▓ोрдХрддाрди्рдд्рд░िрдХ (Democratic)-рд▓ोрдХрддाрди्рдд्рд░िрдХ рд╕рд░рдХाрд░ рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рддрдеा рдЬрдирддा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рд╕рд░рдХाрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рд╡ाрдЪрдд рдк्рд░рддिрдиिрдзि рджेрд╢ рдХा рд╢ाрд╕рди рдЪрд▓ाрддे рд╣ै।

·        рдкंрде рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ (Secular)- рдпрд╣ рд╢рдм्рдж 42рд╡े рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди 1976 рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै। рдкंрде рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдХी рдзाрд░рдгा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рдзрд░्рдо рдФрд░ рдЙрдкाрд╕рдиा рдХी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХि рдкрджाрд╡рд▓ी рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЕрди्рддрд░ рдирд╣ी рдеी। рдкंрде рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдРрд╕े рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рд╣ै, рдЬो рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдзрд░्рдо рдХो рд░ाрдЬрдзрд░्рдо рдХे рд░ुрдк рдоें рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░рджाрди рдирд╣ी рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд░рди् рд╕рднी рдзрд░्рдоों рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै, рддрдеा рдЙрди्рд╣ें рд╕рдоाрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।

·        рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж (Socialism)- рдпрд╣ рд╢рдм्рдж 42рд╡ें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1976 рдХे рддрд╣рдд् рдЬोрдб़ा рдЧрдпा। рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЖрд░्рдеिрдХ рди्рдпाрдп рдкрджाрд╡рд▓ी рдоें рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдЕрди्рддрд░्рдиिрд╣ीрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдкрд░िрднाрд╖ा рджेрдиा рдХрдаिрди рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рд▓ोрдХрддाрди्рдд्рд░िрдХ рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рд╣ै, рди рдХि рд╕ाрдо्рдпрд╡ाрджी рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рдЬिрд╕े рд░ाрдЬ्рдпрд╢्рд░िрдд рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рд╡िрддрд░рдг рдХे рд╕рднी рд╕ाрдзрдиों рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрдХрд░рдг рдФрд░ рдиिрд░ीрд╣ рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдпा рд╕ाрдзрдиों рдХा рдЙрди्рдоूрд▓рди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рд▓ोрдХрддाрди्рдд्рд░िрдХ рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рдоिрд╢्рд░िрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЖрд╕्рдеा рд░рдЦрддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдФрд░ рдиिрдЬी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕ाрде-рд╕ाрде рд░рд╣рддे рд╣ै। рдЕрддрдПрд╡ рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХा рдЙрди्рдоूрд▓рди рдирд╣ी рдХрд░рддा, рдХिрди्рддु рдЙрд╕ рдкрд░ рдХुрдЫ рдиिрд░्рдмрди्рдзрди рд▓рдЧाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣िрдд рдоें рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे।

·        рдЕрдЦрдг्рдбрддा (Integrity)- рдпे рд╢рдм्рдж рднी 42рд╡ें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдкृрдердХрддाрд╡ाрджी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

·        рдЧрдгрддрди्рдд्рд░ (Republican)- рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै, рдХि рднाрд░рдд рдоें рд╡ंрд╢ाрдиुрдЧрдд рд░ाрдЬा рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХा рдЕंрдд рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рднाрд░рдд рдХा рд░ाрдЬ्рдпрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЬрдирддा рдХा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЪुрдиा рд╣ुрдЖ рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╣ोрддा рд╣ै।

·        рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (Purpose of Constitution)- рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдХो рдиिрдо्рди рдЕрдзिрдХाрд░ рджिрд▓ाрдиा рд╣ै। рди्рдпाрдп(рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд░ाрдЬाрдиीрддिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ), рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा, рд╡िрдЪाрд░, рдордд, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рдЙрдкाрд╕рдиा।

·        рд╕рдорддा (Equality)- рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЧрд░िрдоा рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा।

7. рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди (Constitution of Preamble)- рдХेрд╢рд╡ाрдирди्рдж рднाрд░рддीрдп рдмрдиाрдо рдХेрд░рд▓ рд░ाрдЬ्рдп (1973) рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рддрди्рдд्рд░ рджिрдпा рдХि рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рднी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдПрдХ рднाрдЧ рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж-368 рдХे рддрд╣рдд् рдЗрд╕рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдмрд╣ुрдордд рд╕े рдпрд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдХि, рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рднाрдЧ рд╣ै, рдЕрддः рдпрд╣ рд╕ंрд╢ोрдзрдиीрдп рд╣ै, рдХिрди्рддु рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рдХे рдЙрд╕ рднाрдЧ рдХो рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рдирд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬो рдЖрдзाрд░рднूрдд рдв़ाँрдЪे рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ो।

8. рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा (Possibility of amendment in the preamble )- рдХ्рдпा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж-368 рдХे рддрд╣рдд् рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХेрд╕ рдХेрд╢рд╡ाрдирди्рдж рднाрд░рддी(1973) рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЙрдаा। рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рдХि рдЗрд╕рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдирд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рднाрдЧ рдирд╣ी рд╣ै।

рдпाрдЪिрдХाрдХрд░्рддाрдУं рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж-368 рдХे рдЬрд░िрдП рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдоूрд▓ рддрдд्рд╡ рд╡ рдоूрд▓ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं, рдЬो рдХि рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рд╣ै, рдХो рдз्рд╡рд╕्рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ंрд╢ोрдзрди рдирд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

9.  рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рдХा рдорд╣рдд्рд╡ (Importance of Preamble)-

·        рд╕ुрднाрд╖ рдХрд╢्рдпрдк- “рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╢рд░ीрд░ рд╣ै, рддो рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдЙрд╕рдХी рдЖрдд्рдоा, рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рд╣ै, рддो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдЙрд╕ рдкрд░ рдЦрдб़ी рдЕрдЯ्рдЯाрд▓िрдХा।“

·        рдХृрд╖्рдгा рд╕्рд╡ाрдоी рдЕрдп्рдпрд░- “рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рд╣рдоाрд░ी рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╕рдкрдиों рдХा рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै।“

·        рдХे.рдПрдо. рдоुंрд╢ी- “рд╣рдоाрд░ी рд╕рдо्рдк्рд░рднु рд▓ोрдХрддाрди्рдд्рд░िрдХ рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдХा рднрд╡िрд╖्рдпрдлрд▓ рд╣ै।“

·        рдЕрд░्рдиेрд╕्рдЯ рдмेрдХрд░- “рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдХुंрдЬी рд╣ै।“ рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ “Principle of Social and political theory” рдХे рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै।

·        рдкाрд▓рдХी рд╡ाрд▓ा- “рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдкрд░िрдЪрдп рдкрдд्рд░ рд╣ै।“

10. рдкрд░िрд╕ंрдШ рдХрд▓्рдк- рд╕ंрдШ рдХी рд╕рд░рдХाрд░, рдХी рд╢рдХ्рддि рдкрд░ рдЗрддрдиा рдмрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдХि рдЙрд╕рд╕े рдЙрди рд╕िрдж्рдзाрди्рддों рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЬो рд╕ाрдоाрди्рддрдпा рдкрд░िрд╕ंрдШ рдХे рдЖрдзाрд░ рд╕рдордЭे рдЬाрддे рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдПрдХ рд╡िрджेрд╢ी рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдк्рд░ो. рд╡ेрдпрд░ рдиे рдХрд╣ा рд╣ै, рдХि-  рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдПрдХ рдРрд╕ी рд╢ाрд╕рди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬो рдХि рдкрд░िрд╕ंрдШрдХрд▓्рдк рд╣ै। рд╡рд╣ рдРрдХिрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдЬिрд╕рдоें рдХुрдЫ рдЕрдиुрд╕ंрдШीрдп рдкрд░िрд╕ंрдШीрдп рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ै, рдпрд╣ рдЕрдиुрд╕ंрдШीрдп рдРрдХिрдХ рд▓рдХ्рд╖рдг рдкрд░िрд╕ंрдШीрдп рд░ाрдЬ्рдп рдирд╣ी рд╣ै।

‘рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рди рддो рд╢ुрдж्рдз рд░ुрдк рд╕े рдкрд░िрд╕ंрдШीрдп рд╣ै рдФрд░ рди рддो рд╢ुрдж्рдз рд░ुрдк рд╕े рдРрдХिрдХ, рдпрд╣ рджोрдиों рдХा рд╕рдоाрдпोрдЬрди рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рдирдпे рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╕ंрдШ рдпा рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд░ाрдЬ्рдп рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдпрд╣ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдЕрди्рддрд░्рд╡िрд╖्рдЯ рд╣ै, рдХि рдкрд░िрд╕ंрдШ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣िрдд рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।‘

11. рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд▓рдХ्рд╖рдг- рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЗрддрдиे рд╡िрд╢ाрди рд╣ोрдиे рдХे рдЕрдиेрдХ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХाрд░рдг рд╣ै।

·        рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╡िрдзाрдиों рдХे рд╕ंрдЪिрдд рдЕрдиुрднрд╡ों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢।

·        рд╡िрд╕्рддृрдд рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЙрдкрдмрди्рдз рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпे рдЧрдпे рд╣ै- рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд░рдЪрдпिрддा рд╢ाрд╕рди рдХे рдоूрд▓ рд╕िрдж्рдзाрди्рддों рдХो рдЕрдзिрдиिрдпрдоिрдд рдХрд░рдиे рд╕े рд╣ी рд╕рди्рддुрд╖्рдЯ рдирд╣ी рд╣ुрдП, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдмाрддों рдХे рдм्рдпोрд░े рдХा рдЙрдкрдмрди्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рд╢ाрд╕рди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1935 рдХो рдЕंрд╢рддः рдЕрдкрдиा рд▓िрдпा।

рдбॉ. рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें- “рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рд░ुрдк рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрдпे рдмिрдиा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै।“

·        рдЗрдХाрдИрдпों рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рднी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ै- рднाрд░рдд рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд╕ंрдШ рдФрд░ рдЗрдХाрдИ рджोрдиों рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ै। рдкрд░िрд╕ंрдШ рдХी рдЗрдХाрдИрдпों рдХा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЙрдж्рднрд╡ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рдеा,рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рдЧ рдХी рдЗрдХाрдИ рдХे рд▓िрдП рд╡िрднिрди्рди рдЙрдкрдмрди्рдз рдмрдиाрдпे рдЧрдпे।

·        рдкрд░िрд╕ंрдШीрдп рд╕ंрдмрди्рдзों рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╡िрдЪाрд░- рдЗрдХाрдИрдпों рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдЙрдкрдмंрдз рддो рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдмрдиाрдпे рд╣ी рдЧрдпे рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рдкрд░िрд╕ंрдШ рдФрд░ рдЗрдХाрдИрдпों рдХे рдмीрдЪ рдФрд░ рдЗрдХाрдИрдпों рдоें рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХे рдЙрдкрдмрди्рдз рднी рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдмрдиाрдпे рдЧрдпे рд╣ै। рдпे рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╡िрдзाрдпी рдпा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рджोрдиों рд╣ी рд╣ै।

·        рдк्рд░рд╡рд░्рддрдиीрдп рдФрд░ рдЕрдк्рд░рд╡рд░्рддрдиीрдп рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рд╣ो- рдЕрдоेрд░ीрдХी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд╕ंрд╢ोрдзрдиों рдХे рдирдоूрдиे рдкрд░ рдПрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╡िрд▓ेрдЦ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╡рд░्рддрдиीрдп рдоूрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдиीрддि рдиिрджेрд╢рдХ рддрдд्рд╡ों рдХो рд╕рдоाрд╡िрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рднाрдЧ рднी рд╣ै, рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╡рд░्рддрдиीрдп рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдирд╣ी рдХрд░рддा, рдХिрди्рддु рдЙрди्рд╣ें рджेрд╢ рдХे рд╢ाрд╕рди рдоें рдоूрд▓рднूрдд рд╕рдордЭा рдЬाрддा рд╣ै।

·        рд▓рдЪीрд▓ा рдЕрдзिрдХ рдХрдаोрд░ рдХрдо- рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓рдХ्рд╖рдг рдпрд╣ рднी рд╣ै, рдХि рд╡рд╣ рд▓िрдЦिрдд рдкрд░िрд╕ंрдШ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХो рд▓рдЪिрд▓ाрдкрди рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЧिрдиे-рдЪुрдиे рдЙрдкрдмрди्рдзों рдХे рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХे рд▓िрдП рд╣ी рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрдзाрдирдордг्рдбрд▓ों рд╕े рдЕрдиुрд╕рдорд░्рдерди рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд╣ै рдФрд░ рддрдм рднी рдЖрдзे рд╡िрдзाрдирдордг्рдбрд▓ों рдХा рд╕рдорд░्рдерди рд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै, рд╢ेрд╖ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рд╕ंрд╢ोрдзрди рд╕ंрдШी рдХी рд╕ंрд╕рдж рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдмрд╣ुрдордд рд╕े рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╕рджрди рдХे рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдФрд░ рдорддрджाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджो-рддिрд╣ाрдИ рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рдмрд╣ुрдордд рд╕े рдФрд░ рдпрд╣ рдмрд╣ुрдордд рд╕рджрди рдХी рдХुрд▓ рд╕рджрд╕्рдп рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдмрд╣ुрдордд рднी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╕ंрд╕рдж рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдмрд╣ुрдордд рд╕े рдЙрдкрдмрди्рдзों рдоें рд╕ाрдзाрд░рдг рдмрд╣ुрдордд рд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдпा рдЙрдкाрди्рддрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рджी рдЧрдИ рд╣ै। рд╕ाрдзाрд░рдг рд╡िрдзेрдпрдХ рдХे рд▓िрдП рднी рдЗрддрдиी рд╣ी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै। рд▓рдЪीрд▓ेрдкрди рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕ंрд╕рдж рдХो рд╡िрдзाрди рдмрдиाрдХрд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЕрдиुрдкूрд░्рддि рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджी рдЧрдИ рд╢рдХ्рддिрдпाँ।

0 comments:

рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें

If you have any doubt, please tell us and clear your doubt